Psychologiczne konsekwencje hazardu: od stresu do klinicznej zależności

Kompulsywny hazard to niekontrolowany przymus grania, mimo że ma on negatywny wpływ na Twoje życie. W tym artykule opowiem o możliwych konsekwencjach hazardu, objawach, czynnikach ryzyka oraz dostępnych metodach leczenia w Polsce – tak, aby w przyszłości zminimalizować Twoje straty finansowe.

Związek między stratami finansowymi a zaburzeniami lękowymi

Według badań przeprowadzonych przez Thomasa B. Swantona, zadłużenie i problemy natury psychicznej mogą być zarówno powodem, jak i efektem problemów z hazardem. Swanton, ekspert o ugruntowanej pozycji, znany ze swojej szerokiej wiedzy i wiarygodności, zauważa, że nadmierne wydawanie pieniędzy i czasu na grę, przewyższające możliwości finansowe i czasowe, często stanowią sedno problemu hazardowego. 

Straty, nierzadko postrzegane wręcz jako osobiste klęski, potęgują i tak już silne poczucie winy oraz wstyd. Zauważalny jest związek – im silniejsze uzależnienie od hazardu, tym większy stres finansowy. Presja finansowa, ta niemal nieustanna troska o pieniądze, to prawdziwy wyzwalacz stresu. Organizm reaguje na nią w znany sposób: umysł pracuje na wysokich obrotach, sen ucieka, a mięśnie są spięte.

Problemy finansowe, zwłaszcza długi, to, niestety, często wstęp do kłopotów psychicznych. Lęk staje się towarzyszem dnia, a depresja czai się za rogiem. Wstyd i poczucie bycia przytłoczonym to niemal codzienne doznania. Uważam, że szczególnie niepokojące są sytuacje, w których młodzi ludzie, pod wpływem tych trudności, dopuszczają do siebie myśli samobójcze.

Stres, lęk i wczesne sygnały uzależnienia od hazardu

Hazard to prawdziwy wstrząs dla organizmu. Kiedy ktoś gra, jego mózg reaguje tak samo jak podczas innych silnych stresów – wyrzuca więcej kortyzolu i norepinefryny, a przy tym miesza z dopaminą. To mieszanka, która nie wróży nic dobrego.

Objawy fizyczne są dość charakterystyczne: nieustające bóle głowy, które nie chcą przejść, problemy ze snem – albo w ogóle nie można zasnąć, albo budzi się człowiek w środku nocy. Jedni przestają jeść, inni jedzą bez kontroli. Żołądek też daje o sobie znać – bóle, nudności, problemy z trawieniem.

Prawdziwe piekło zaczyna się jednak, gdy próbuje się przestać. Podenerwowanie, wszystko drażni. Brak koncentracji, a w głowie tylko jedno – jak by tu jeszcze zagrać. Serce wali jak młotem, ręce się trzęsą. To pokazuje, jak bardzo hazard potrafi zniszczyć człowieka – i ciało, i psychikę. Najczęstsze czynniki, które pchają ludzi w tę pułapkę, to:

• Silne emocje lub duże zmiany życiowe;
• Presja społeczna lub wpływ otoczenia;
• Nuda i potrzeba mocnych wrażeń;
• Problemy finansowe, które uruchamiają własne mechanizmy radzenia sobie.

Sygnały alarmowe są dość wyraźne. Myśli o hazardzie nie dają spokoju przez cały dzień, kręcą się w głowie bez przerwy. Gdy nie ma możliwości zagrania, pojawia się silna irytacja, stres i lęk. Ludzie zaczynają ukrywać to, co robią, chowają straty finansowe przed najbliższymi.

Od okazjonalnej rozrywki do klinicznego uzależnienia

Przejście od rekreacyjnego grania do uzależnienia przebiega według przewidywalnego schematu wśród polskich użytkowników. Na początku małe zakłady dają emocje i rozrywkę. Jednak szybko rozwija się tolerancja – potrzeba coraz większych stawek lub częstszego grania, żeby poczuć ten sam dreszczyk.

To szybkie tempo prowadzi do utraty kontroli – hazard przestaje być wyborem, a staje się przymusem. Kryteria diagnostyczne zaburzenia hazardowego według DSM-5 obejmują:

• Potrzebę grania na coraz wyższe kwoty;
• Niepokój przy próbach ograniczenia grania;
• Powtarzające się, nieskuteczne próby kontroli nad hazardem;
• Ciągłe myślenie o grze;
• Granie jako ucieczka od negatywnych emocji;
• Odzyskiwanie strat przez dalsze granie;
• Kłamanie na temat skali hazardu;
• Ryzykowanie relacji lub szans życiowych przez hazard;
• Opieranie się na pomocy finansowej innych z powodu strat hazardowych.

Kto dostrzeże u siebie cztery lub więcej takich sygnałów, powinien poszukać pomocy – u rodziny, przyjaciół albo specjalisty. Taka regularna kontrola to dobra profilaktyka przed poważniejszymi kłopotami z hazardem.

Psychiczne i emocjonalne skutki uzależnienia

Uzależnienie od hazardu rzadko przychodzi samo. Ludzie, którzy się w nie wplączą, często mają do czynienia z całym bukietem innych problemów psychicznych. A gdy długi rosną, a człowiek nie może przestać grać mimo wszystkich kłopotów, pojawiają się zaburzenia lękowe.

Osoby z problemem hazardowym częściej niż inne zmagają się też z takimi zaburzeniami jak:

• Uzależnienia od różnych substancji – alkoholu, narkotyków;
• Zespół nadpobudliwości z problemami z koncentracją;
• Zaburzenia osobowości, zwłaszcza te antyspołeczne i graniczne;
• Zaburzenia odżywiania i problemy z kontrolą impulsów;
• Kłopoty ze snem i przewlekła bezsenność;
• Myśli samobójcze – w cięższych przypadkach.

Wstyd i ukrywanie uzależnienia od hazardu sprawiają, że wiele osób nie szuka pomocy. To napędza błędne koło – objawy psychiczne się pogłębiają, relacje się sypią, a uzależnienie tylko się nasila.

Jak rozpoznać i ocenić swój problem z hazardem

Na podstawie mojego doświadczenia zawodowego, wczesne rozpoznanie problemu z hazardem ułatwia jego leczenie. Oto kilka wskazówek, jak gracze mogą rozpoznać i powstrzymać rozwój uzależnienia:

• Obserwuj swoje emocje. Zastanów się, co czujesz w chwili, gdy decydujesz się zagrać i co cię do tego pcha. Wielu ludzi traktuje hazard jak ucieczkę od trudnych myśli, problemów czy bolesnych uczuć. Problem w tym, że z czasem to tylko wszystko pogarsza;
• Sprawdź się w testach. Różne organizacje w Polsce, które pomagają osobom z problemem hazardowym – także Ministerstwo Zdrowia – mają dobre narzędzia do samooceny. Możesz dzięki nim sprawdzić, czy nie jesteś już uzależniony;
• Wróć do innych zajęć. Kiedy hazard staje się twoją główną rozrywką, to znak, że zaczyna rządzić twoim życiem. Czas odkurzyć stare hobby albo znaleźć coś nowego, co naprawdę cię kręci i daje frajdę.

Najważniejsze, co warto zapamiętać – szukanie pomocy to żaden wstyd. Im szybciej otrzymasz wsparcie psychologiczne, tym lepiej.

Jak uzyskać pomoc

W Polsce można znaleźć różne formy wsparcia, gdy zauważysz u siebie objawy uzależnienia. Warto zacząć od przeczytania artykułów na stronie https://karolina-kowalczyk.pl/, gdzie szczegółowo opisano problem uzależnienia od hazardu i podano praktyczne rady. 

Nazwa	Dla kogo	Godziny działania	Numer kontaktowy	Strona internetowa
116sos.pl	Dorośli, każdy	24/7	116 123	https://116sos.pl/
Telefon zaufania dla mężczyzn	Mężczyźni	Wtorek: 18:00–20:00Środa: 19:00–21:00Czwartek: 20:00–22:00	+48 608 271 402	https://www.fundacjaipw.org/mezczyzni
Centrum Wsparcia	Dorośli	24/7	800 70 2222	https://centrumwsparcia.pl/

Zakończenie – Droga do odzyskania kontroli

Pierwszy krok to rozpoznanie problemu – zauważenie tego, co sygnalizuje nam ciało i umysł – i podjęcie decyzji o szukaniu pomocy. To podstawa całego procesu wychodzenia z nałogu. Kliniczne uzależnienie od hazardu nie oznacza końca świata. Przy odpowiednim wsparciu można odzyskać kontrolę – nad grą, nad własnym życiem, nad wszystkim, co się wymknęło spod kontroli.

O Autorze:

Karolina Kowalczyk jest psychologiem specjalizującym się w terapii uzależnień i wsparciu osób dotkniętych problemami związanymi z hazardem.